| روانگەی سوسیالیستی |
ماركس: سانسؤر...."ئيسلامى سياسى"....كارلَ ماركس: سانسؤر.. سانسؤر خةبات نابوود ناكات، بةلَكوو يةك لايةنةى دةكاتةوة. خةباتى ئاشكرا دةكاتة نهيَنى، خةباتى لةسةر بنةما دةكاتة خةباتى بنةمايى بىَ دةسةلاَت لةطةلَ دةسةلاَتيَكى بىَ بنةما. سانسؤرى واقعى زالَ بةسةر زاتى ئازادى بلاَوكراوةكان دا، هةمان رةخنةية. ئةوة دادطايةكة كة ئازارى بلاَوكراوةكان لةخؤى ثيَك ديَنىَ. سانسؤر رةخنةيةكى ثاوان كراوة لةدةست دةسةلاَت دا. بةلاَم ئايا كاتيَك سانسؤر نةك ئاشكرا بةلَكوو شاراوةية كاتيَك كة نةك تيؤريك بةلَكو بةكردةوةية، كاتيَك كة نةك بانتر لة حيزبةكان بةلَكو خؤى حيزبيَكة، كاتيَك كة لةرةوتى ليَكؤلَينةوةكاندا حاشا لةخؤى دةكا، وة لة ئاكاميشدا تا ئةو رادةية نارةخنةطرة كة بةنادروست تاك جيَطرى عةقلَى طشتى، فةرمانة سةرةرؤيةكان جيَطرى وتة مةنتقييةكان و ثةلَةكانى جةوهةر دةنيَتة جيَى تيشكى هةتاو، هةلَبةستراوةكانى نادروستى سانسؤرضى جيَطرى بةلَطة ديارى كةرةكان دةكا، تايبةتمةندى مةنتى خؤى لة دةست نادا؟ سةرضاوة: كتيَبى سانسؤر وئازادى بلاَوكراوةكان لة نوسيني ماركس و: ناسر حةقثةرةست ________________________ ئيسلامى سياسى ضيية؟ نوسينى: ئيبراهيم عليزادة ئيسلامى سياسى زاراوةيةكى تةمومذاوية كةتةمةنى ثةيدابوونى لةئةدةبياتى سياسىء رؤذنامةطةريدا بةشيَوةيةكى بةرين، لةضةند سالَيَك تيَثةرِ نابآ. ئةم زاراوةية بةرِوالَةت دةيهةوآ، ئايينى ئيسلام وةكو مةسةلةيةكى تايبةتى كةسةكانء ثةيوةندى رؤحى لةطةلأ خؤيانء خواى خؤيان، لةئيسلام وةكو ئامرِازيَكى سياسى ناو كيَشةى دةسةلآت، لةيةك جياكاتةوة. ميَذووى واقعيء بنةماكانى ئةو ئاينة ئةوةمان ثىَ دةلَيَن كةمةبةستى داهيَنةرانى ئةم زاراوةية هةرضى بووبآ، داهيَنانيَكى لةجيَطاى خؤى نييةو بةكردةوة ئةو راستيية ثةردةثؤش دةكات كةئاينى ئيسلامى نةك هةر يةك باوةرِو ئيديؤلؤذية بةلَكو بؤ هةموو بوارةكانى ذيانى ئابوورى، سياسىء كؤمةلايةتى، ياساو فةرمانى دياريكراوى تايبةت بةخؤى هةيةو هيض ساتيَك لةذيانى ئيسنانى خاوةنى ئةو بيروباوةرِة نيية كةلةذيَر كار تيَكردنيدا نةبآ. هةموو ميَذووى ثةيدابوونى ئيسلامء كاركردنى ئةورِؤى ئةم بيروباوةرِةش، هةر ئةو راستييةى سةرةوة ثيَداطرى دةكاتةوة. بؤ روون بوونةوةى زؤرترى لايةنةكانى ئةم زاراوةية سةرنجتان بؤ ئةم ضةند خالَةى خوارةوة رادةكيَشين: يةكةم. بيَشك ثةيوةندى ئيسلام لةطةلأ سياسةتء لةطةلأ دةسةلآت مةسةلةيةكى نويَ نيية كةتايبةت بىَ بةو سةردةمةى كةئيَمة تيَيدا دةذين. ئيسلام لةهةمان سةرةتاى سةرهةلَدانيةوة، وةك ئاينيَك كةضاوى برِيبوة حكومةت كردنء دةسةلآت، هاتة ناو طؤرِةثانى ذيانى ماددىء مةعنةوى خةلَكى ئةوكاتى نيو دورطةى عةرةبستانةوة. ميَذووى كيَشةو شةرِة خويَناوييةكانى سةد سالَى يةكةمى دواى سةرهةلَدانى ئيسلام نمونةطةليَكى باشن بؤ ئةوةى كةبلَيَين ئيسلام لةهةمان سةرةتاوة ئاينيَكى سياسى بووة. دووهةم. لةماوةى 200 سالَةى رابردوودا كةخةباتى دذى ئيستعمارى لةدذى دةولَةتانى داطيركةرو دةست دريَذييةكانى ولآتانى ئوروثايي لةرؤذهةلآتى ناوةرِاست لةئارادا بووة، مةزهةبى ئيسلام وةك ئامرازيَكى فيكرى ئيديؤلؤذيك، ئالآى ئةم بزوتنةوةو خؤراطريانة بووةو كةلَكى زؤرى لىَ وةرطيراوة. سيما ناسراوةكانى وةك سةيد قوتب، سةيد جةمالَةدينى ئةسةد ئابادى، لةريَبةرانى بزووتنةوةى دذى ئيستعمارى لةجيهانى ئيسلام دا، نمونةطةليَكن لةثةيوةندى نيَوان ئاينى ئيسلامء سياسةت لةم 150 سالَةى دواييدا. لةولآتى ئيَرانيش سةدسالأ لةمةوبةر، لةبزووتنةوةى مةشروتيةت كةرةوتيَكى سياسىء موحافزةكار بوو، ريَبةرانى مةزهةبى لةذيَر ناوى مةشروعة خواز سةريهةلَدا كةلايةنطرى ضاوديَرى كردنى شةرعء ياسا ئيسلامييةكان، بةسةر كاروبارى دةولَةتء حكومةتدا بوون، يان لةشؤرِشى 1979ى ئيَران دا رةوتيَكى ئيسلامى سياسى بةسةرؤكايةتى خومةينىء لةهاوئةنطييةكى بةكردةوةدا لةطةلأ دةولَةتة طةورةكانى سةرمايةدارى دنيا، كؤنترؤلَى كؤمةلَطاى ئيَرانى بةدةستةوة طرت. لةنيَوان لقة جؤراوجؤرةكانى ئايينى ئيسلام دا، فيرقةى شيعة بةهؤى ئةوةى كةلةدنياى ئيسلامدا كةمينة بووةو طوشارى لةسةر بووة، زؤرتر لةلقةكانى ترى تيَكةلآوى سياسةت بووةو ويستويةتى لةريَطاى دةسةلآتةوة ئةو زةختء زؤرةى كةبةهؤى كةمينة بونيةوة لةسةريةتى دابشكيَنآ. سيَهةم. كؤمارى ئيسلامى لةئيَران جؤريَك لةئيسلامى سياسيية. بةثيَي بنةماكانى ضاوديَر بةسةر ئةم حكومةتدا سةرضاوةى ياسا ئةساسىء مةدةنييةكان، قورئان، يان بةوتايةكى تر ئاياتى ئاسمانين. بةو ثيَية سةرضاوةى ياساى بةريَوةبردنى كاروبارى كؤمةلَطا نةك دةنطى جةماوةرى خةلَك بةلَكوو شةرعى ئيسلامةو كةسيش مافى ئيَعترازو نارِةزايةتى بةرانبةر بةو ياسايانةى نيية، ضونكة ئةمانة لةئاياتى ئاسمانييةوة وةرطيراون. هةرضةند كةئةم سيستةمة فكرىء حكومةتيية لةذيَر طوشارة كؤمةلآيةتىء سياسييةكاندا ناضار بةطةليَك ثاشةكشة لةئاس ديموكراسى ثارلةمانى جؤرى رؤذئاوايي بووة، بةلآم بةردةوام هةولَى داوة كةشةرحء ياساكانى مةزهةبى وةك ئامراز بؤ كؤنترؤلَى هةر ئةو ديموكراسييةش بةدةستةوة بطرآ. بؤ ويَنة: كاتيَك بةبوونى مةجليسى شورا وةك ناوةنديَكى ياسا دارِيَذ ئةرك دةسثيَردرآ، لةهةمان حالَدا مةجليسيَكى تريش وةك شوراى نيطةهبان دةكةنة ضاوةديَرو دةسةلآتدارى، تاكو ئةو ياسايانةى كةلةمةجليس ثةسةند دةكريَن لةطةلأ بنةماكانى ئيسلامء ياسا شةرعيةكان هةلَيسةنطيَننء كؤنترؤلَى بكةن نةكا لةشويَنيَك لةبنةماكانى ئاينى ئيسلامىء ياسا شةرعييةكان، لايان دابيَت. يان لةحالَيَكدا كةسةرؤك كؤمار بةرةسمى لةريَطاى دةنطى خةلَكةوة هةلَدةبذيَردرآو وا دةنويَنآ كةهيَزو دةسةلآتى خؤى لةدةنطء متمانةى جةماوةرى خةلَك وةردةطرآ، لةهةمان حالَدا وةلى فةقية لةئاراداية كةلةسةروى هةر ئةو سةرؤك كؤمارو سةرجةم ناوةندةكانى ترى دةولَةتى جيَطيرة، كةبةشيَوةيةكى ديكة ديارى دةكرآ. ضوارةم. لةدةورةى ثرِ كيَشةو ئالَؤزى شةرِى سارددا، ئاينى ئيسلام وةك ئامرازيَك لةدذى ثةرةطرتنى نفوزو دةسةلآتى يةكيَتى سؤظيةتء بؤ قايم كردنى كةمةربةنديَكى سةوز كةولآتانى رؤذئاوا بةدةورى ئةو ولآتةدا كيَشابوويان، بةكار دةهات. ثارةو ثوولَى نةوتى عةرةبستانى سعودى لةذيَر ريَنويَنىء ضاوةديَرى ولآتة يةكطرتوةكانى ئامريكادا لةهةر شويَنيَك كةمةترسى بةدةسةلآت طةيشتنى لايةنطرانى يةكيَتى سؤظيةت لةئارادا بواية، دةكةوتة كار. ئةفغانستان يةك لةو شويَنانة بوو كةبوو بةكانطاى بلآوبوونةوةى بيروبؤضونيَكى توندرِةوانةى دذى كؤمؤنيستى لةذيَر ئالآى ئيسلام دا. دواى ثاشةكشةى هيَزةكانى شورةوى لةم ولآتةو كؤتايي هاتن بةتةمةنى سياسى لايةنطرانى شورةوى لةئةفغانستان، ئيسلامى توندرِةوى سوننى وةكوو ئامرازيَكى بةربةرةكانآ لةطةلأ نفوزى كؤمارى ئيسلامى لةولآتانى ناوةندى ئاسياو لةرؤذهةلآتى ناوةرِاست، لةلايةن ئامريكاء عةرةبستانةوة كةلَكى ليَ وةرطيرا. تةنيا كاتيَك كةئةم رةوتة كةلةكؤنترؤلَى خؤيان دةرضوو و توندوتيذييةكانى رووى كردة ولآتانى سةرمايةدارى رؤذئاواو بةتايبةت ئامريكا، لةمةترسييةكان تيَطةيشتنء لةدذى راوةستان. ثيَنجةم. ئاشكراية ئيسلامى سياسى كةلةئيسلامء ئةحكامى بةناو ئاسمانيدا بةشويَن سةرضاوةى ياساو قودةرت دا دةطةرِىَ، لةطةل سةرةتاى ديموكراسى كةدةنطى خةلَك وةك سةرضاوةى ياساو هيَز ضاو لىَ دةكات لةدذايةتى داية. نيزامى سةرمايدارى كةبؤ زالَبوون بةسةر نيزامى فيئوداليدا و بؤ ثيَشكةوتنء طةشةكردنى ثيَويستى بةديموكراسى هةبوو، لةولآتانى ثيَشكةوتوو توانى مةزهةب لةسياسةت دوور كاتةوةو ضةندين دةولَةتى نويَي سةرمايةدارى كةلةئةوان دا دين لةدةولَةت جيا بوو سةريان هةلَداو دةسةلآتيان بةدةستةوة طرت. سةرةتاى جيايي دين لةدةولَةت دروشميَكى كؤنى بؤذوازيية. بةلآم بةتايبةت لةضةند دةيةى رابردوودا كةئةزمة ئابورىء سياسييةكانى سةمايةدارى بةردةوام سةريان هةلَداوةو قولَتر بوونةتةوة، بورذوازى بؤ بةرامبةركآ لةطةلأ طةشةى بزووتنةوةى كريَكارىء دذى سةرمايةدارى لةزؤريَك لةولآتان سةر لةنوآ دةست بةداويَنى مةزهةب بؤتةوةو ئةم دروشمة كؤنةى خؤى لةبير بردؤتةوة. لةم رووةوةو ئةمرِؤكة لةراستيدا ئةوة سؤسياليستةكانء كؤمؤنيستةكانن كةئالآ هةلَطرى سةرةكى ئةو دروشمةن. ئيَمة خوازيارى جيايي دين لةدةولَةتينء دين ئةمرى تايبةتى كةسةكانةو لةبةرنامةشمان دا لةسةر ئةم خالآنة جةخت كراوة. هةرضةشنة ئيمتيازو هةلآواردن لةكارة دةولَةتىء مافةكانى كةسةكان بةثيَي مةزهةبء نيزامى مةزهةبى ئةوان يان باوةرِ بوون يان نةبوونى باوةرِ بةمةزهةب، دانى يارمةتى مالَىء غةيرة مالَى دةولَةت بؤ هةلَسورِانء ناوةندة مةزهةبييةكان، رةسمء ئاينى مةزهةبى لةقوتابخانةكانء ناوةندةكانى بارهيَنانى دةولَةتى دةبآ هةلَوةشيَنةوة. هيض كام لةمةزهةبةكان وةك مةزهةبى رةسمى ولآت ناناسرآ، هةموو دانيشتوانى كؤمةلَطا لةهةلَبذاردنى مةزهةب يان نةبوونى مةزهةب دا ئازادن. _____________________ بةياننامةي مافةكاني ذنمافة ئابوورىيةكان1- ذنان دةبآ مافي كاركردن و ئازادي هةلَبذاردني كاريان هةبآ. هةبووني كار و ئازادي هةلبذاردني ثيشة، مافي تيكراي كةساني ناو كؤمةلطاية و مافي سةرجةم ذنان و ثياوانة. تيكراي ئةو ياسايانةي كة ئةو مافة ثيَشيل دةكةن، دةبي هةلوةشينةوة. سةرجةمي ئةو ئاستةنط و كؤسثة ياسايىيانةي ثيش بة كاري ذنان لة بوارة جؤراوجؤرةكاندا دةطرن، دةبي لةناو بضن. كار و ثيشةي ذنان نابي بة ئيجازةي باوك يان هاوسةر ببةستريتةوة. ذنان دةبي بتوانن بةشداري لة بةرهةم هيناني كؤمةلطادا بكةن و سةربةخؤيي ئابووريان بؤ دابين بكرآ.ئةركي دةولةتة كة بوار بؤ كار و ثيشةي ذنان لة كؤمةلطادا برةخسيَنآ و ئاسانكارىيان بؤ بكات و لة ثيناو نةهيشتني كةند و كؤسثة كؤمةلايةتى و فةرهةنطيةكاني سةر ريطاي كاري ذنان هةنطاوي تايبةتي هةلبطرآ. 2- هةر جؤرة هةلاواردنيكي جنسي لة مةيداني كار و ثيشةدا قةدةغةية. هةر جؤرة كردةوةيةكي نابةرابةر و هةلاواردن سةبارةت بة دامةزراندن يان بةرز كردنةوةي ئاستي ثيشةيي لةسةر بنةماي جنسي دةبي قةدةغة بكرآ.تةرخان كردني كار و ثيشة و ئةسثاردنيان بةثيي جنسيةت دةبي لةناو بضآ و ذنان ثياوان دةبي لة دامةزراندن و وةرطرتنيان لة مةيداني كارة جؤراوجؤرةكاندا لة مافي بةرابةر و يةكسان بةرخوردار بن. 3- ذنان دةبي بؤ ثةيدا كردني كار، هةل و ئيمكاني ثيويستيان لةطةل ثياوان بؤ برةخسآ. لة ثيناو سرينةوةي شوينةواري هةلاواردني نيوان ثياوانو ذنان لة مةيدانةكاني كاردا، دةبي هةموو ئةو دواكةوتوويىيانةي كة هةل و مةرجي كؤمةلايةتي ئيستا بةسةر ذنانىدا سةثاندوة، قةرةبوو بكرينةوة. ئاستي ثةروةردة، ليهاتووي و ثسثؤرىيةكاني ذنان دةبي طرينطي ثآبدرآ و هةل و مةرجي لةباري كؤمةلايةتي و فةرهةنطي ثيويست بة مةبةستي لةناو بردني دابةش كردني كار و ثيشة بة ثياوانة و ذنانة دابين بكرآ. بؤ ئةو مةبةستة بةكةم دةبي دةولةت وانة و دةورةي تايبةتي خويندةواري، ثةروةردةيي و راهيناني تايبةتي بؤ ذنان دابين بكات و دووهةم ناوةندةكاني ثةروةردة و راطةيةنة طشتىيةكان دةبي، ذنان و ثياوان هان بدات كة لة بوارةكاني كار و ليهاتووي خوياندا كة تا ئيستا تةنيا و بةطشتي لة ثاواني ثياوان دا بوة بةشداري بكةن. 4- تيكراي كار و ثيشةكان دةبي لةسةر بنةماي ثيوانة ديار و بةرضاوةكان بة شيوةيةكي يةكسان هةلسةنطيندرآ و ريزبةندي بكرآ. لة زؤربةي بوارةكاني كاري ذنانة و ئةو بةشانةي كة زؤربةيان ذن كاري تيدا دةكةن ئاستي حةقدةستةكان كةمتر لةو بةشانةية كة لةم ضةشنة بةشانةدا ثياوان كار تيدا دةكةن. هةر بؤية بة مةبةستي نةهيشتني ئةم نابةرابةرىية ثيويستة كة ئاستي بنضينةيي حةقدةست و سةرجةم ئيمتيازةكاني كار لة سةرجةم بةشةكان دا لةسةر بنةماي ثيوانةي وةك يةكي لة ضةشني كاري قورس و دذوار، ثيشينة و ليهاتوويي كريكاران و بة تةواوي لة بةرانبةر كاري وةك يةكدا دةبي حةقدةستي بةرابةر ثةرداخت بكرآ. 5- بةطشتي لة هةل و مةرجي كاري وةك يةك دا، ذنان حةقدةستيكي كةمتر لة ثياوان وةردةطرن. ئةم جياوازي دانان و هةلاواردنة دةبي بة تةواوي لةناو بضآ. بؤ هاتنة دي واقعي و بةكردةوةي ئةسلَي حةقدةستي بةرابةر بؤ كاري وةك يةك، دةبي حقوقي بناخةيي و سةرجةم حةقدةست و مةزاياي ثيشةيي لة هةموو بوارةكاني كاردا بؤ ذن و ثياو بة شيوةيةكي يةكسان دياري بكرآ.ماف و مةزاياي جؤراوجؤري وةك ماف نيشتةجآ بوون، منال و هةلبذاردنةكان دةبي بة شيوةيةكي بةرابةر بؤ ذنان و ثياوان دابين بكرآ. 6- ذنان و ثياوان دةبي لة مافي بةرابةري بيمة كؤمةلايةتيةكان بةرخوردار بن. سةرجةم ئةفرداي كؤمةلطا دةبي بيمةي بيكاري، بيمةي بةسالآضوويي و بيمةي ثةك كةوتةيي بيانطريتةوة.هةر كةسيكي سةروي تةمةن 18 سالةي حازر بة كار، لة ذن و ثياو كة نةتواني كاريك ثةيدا بكات دةبي بيمةي بيكاري وةربطري. ذنان و ثياواني سةرتر لة تةمةني 55 سال دةبي بيمةي بةسالآضوويي بيانطريتةوة، بؤ كةساني كةمتر لة 55 سال كة بة هةر هؤيةك لة كار كةوتوون، بيمةي ثةك كةوتةيي بؤ تةرخان دةكرآ. ئةم مافانة دةبي بة جيا لة هةل و مةرجي كار و مافي بيمةي هاوسةر، بؤ ذنان لةبةر ضاو بطيري. 7- بؤ ئةو ذنانة كة بة ناضار شةوانة كار دةكةن دةبي ئيمكاناتي تايبةتيان بؤ دابين بكرآ.كاري شةوانة هةم بؤ ذنان و هةم بؤ ثياوان دةبي قةدةغة بكرآ. مةطةر لةو بةشانةدا كة ئاسايشي كؤمةلآيةتي و يان ثيويستىية تكنيكىيةكان لةو ئاستةدان كة شةوكاري ثيويستة. ئةركي دةولةت و خاوةنكارانة كة لةم بةشانةدا ئيمكانات و ئاسانكاري ثيويستي وةك هات و ضؤ بؤ كاري شةوانةي ذنان دابين بكةن. سةرثةرستي منالآني كةمتر لة 3 سال لةهيض هةل و مةرجيكدا نابآ كاري شةوانةيان ثآبكرآ. 8- دةبي ذناني لةسةر كار لة ماف 2 رؤذ ثشووداني مانطانة كةلك وةربطرن. مافي ذنانة كة بة مةبةستي ثشوودان لة كاتي سوورِي مانطانةدا، لة هةر مانطيكدا 2 رؤذ ثشوودان بةبآ كةم كردنةوةي حةقدةست و مةزايا، بؤيان دابين بكرآ. 9- ئةسثاردني هةرجؤرة كاريكي قورس و زةرةرمةند بة ذناني حاملة و يا هةر جؤرة كاريك كة بةثيي بؤضووني ثزيشك لةتمة لة سلآمةتي دايك يا كؤرثة دةدات قةدةغةية. ئةركي خاوةنكارة كة ذنانيك كة حاملةن و لة وةها هةل و مةرجيكدا لةسةر كارن، بةبآ كةم كردنةوةي حةقدةستةكانيان، كاريكي طونجاويان ثآ بسثيرآ. هةركات ئةم مةسةلةية نةطونجا، ذناني لةسةر كار لةم بةشانةدا دةبي لة تةواوي دةوراني سكثيرىدا لة ثشوودان بة دابين بووني ماف و حةقدةستي تةواوةوة، بةهرةمةند بن. 10- دةركردني ذناني حاملة لةسةر كار قةدةغةية. زؤربةي خاوةنكاران بةهؤي ضاوضنؤكي و قازانجي خؤيان و بؤ سةرثيضي كردن لة ثاراستني مافةكاني ذناني حاملة، بة بيانووي جؤراوجؤر دةريان دةكةن، هةربؤية دةبي دةركردني ذناني حاملة بةهةر هؤيةك و بيانوويةك قةدةغة بكرآ. 11- ذنان دةبي لة مةرةخةسي تةواو بؤ كاتي منالبوون بةرخوردار بن.دةبي مافي 16 حةوتوو ثشوودان بؤ كاتي تايبةتي منالبوون واتة 8 مانط ثيشتر و 8 مانط دواي منالبوون بؤ ذنان دابين بكري. ماوةي ثشووداني تايبةتي منالبوون، دةتوانن بةثيي بؤضووني ثزيشك زياد بكرآ، لة سةردةمي ثشووداني منالبوون، ذنان دةبي ماف و حةقدةستي تةواو وةربطرن. ثشووداني كاتي منالبون دةبي وةك ثيَشينةي كار حيسابي بؤ بكري. خاوةنكار بؤي نية، ثاش طةرانةوةي ذن بؤسةركار، ئاستي كارةكةي نزم بكاتةوة. 12- سةرثةرستي بنةمالة دةبي مةرةخةسي ثيويست بؤ ضاوةديري مناليان بؤ دابين بكرآ.بيجطة لة ماوةي ثشووداني دواي منالبوون بؤ دايك، دايك يان باوكي مناليك كة تازة بوة دةبي مافي ئةوةي هةبي هةتا ثيش كاتي طةيشتني كةلك وةرطرتن لة رةوزة، لانىكةم دةبي بةبآ كةم كرانةوةي ماف و حةقدةستةكانيان بؤ ضاوةديري و ثآراطةيشتني منال، كةلك وةربطرن. سةرثةرستياراني منال دةتوانن بة ريككةوتني هاوبةشي خؤيان ئةم مةرةخةسىية لةنيوان خؤيان دابةش بكةن و يان يةكيك لة لايةنةكان لة تيكراي كاتي ثشوودانةكة كةلك وةربطري و هةتا رؤيشتني منالةكة بؤ رةوزة ئةركي ثاراستن و ضاوةديري لة منال لة ئةستؤي لايةنيك بمينيتةوة بة مانةوة و ثاراستني حةقدةستةكةي لة هةزينةي خاوةنكار يان سندووقي بيمةي كؤمةلايةتي دةولةت دابين بكرآ.هةروةها بة مةبةستي ئاسانكاري ئةركةكاني كة باوك لة سةرةتاي لة دايك بووني منالةوة لة ئةستؤيةتي، دةبي لة مافي 2 حةوتوو ثشوودان بة مانةوةي حةقدةستةكةي لة كاتي لةدايك بووني كؤرثة، بةرخوردار بآ. 13- بؤ ئةو دايكانةي لةسةر كارن و شير بة منالةكانيان دةدةن، دةبي بؤ ئةو مةبةستة لانىكةم 2 نؤرةي نيو سةعاتي لة رؤذدا، كاري ثآنةكري. رؤذكاري ئةو دايكانةي كة شير بة منالةكانيان دةدةن نابآ لة 6 سةعات زياتر بآ. بة شي 1 _ ____________________ هونةر و ماترِياليسم ن : دوكتور تةقى ئةرانى ئا : ثةيمان هونةريش وةك زانست ، فةلسةفة ، ماف و شتىتر يةكيَك لة ئاكامةكانى ذيانى مادى بةشةرة . مةبةست لةم وتارة ئةوةية كة بيسةلمينين ، هونةر بطرة لةم رِووانطةوة كة يةكيَك لة خؤثيشاندانةكانى رؤحيي بةشةرة ، مادديية و بة يةكيَك لة دةركةوتةكانى ذيانى بة كؤمولَى مرؤظ دةذميَردرىَ . واتة هةروةكو ضون زانست و فةلسةفة و ماف و ئايين و بة طشتى تةواوى دياردةكانى كؤمةلآيةتى ، ئاكامى هةل مةرجى كؤمةلَة ، هونةريش بة ثيَي هةلَدان يان لاواز بوونى شيَوةى بةرهم هيَنانى سةروةت لة حالًى هةلَدان يان نشوستى داية ، بة واتايةكى تر هونةريش وةك باقى دياردة كؤمةلآيةتىيةكانىتر لة ذيًر كاردانةوةى هةل و مةرجى بةرهم هيَنان و شةرايةتى ماددى سةردةمةكةيدايةتى . بؤ ئةوةى بابةتةكة رٍوونتر بيَتةوة ،ثيَويستة بزانين هونةر ضيية ؟ و ض رؤلَيَك لة كؤمةلَدا دةطيَريَ . مرؤظ هةر تةنيا بير ناكاتةوة ، ئةو خاوةنى زؤر هةست و عةواتفيشة . هةلَبةت ئةم هةست و عةواتفة نابيَ وةك شتيَكى غةيرة ماددى ضاو ليَبكةين . ئةمانةش تايبةتمةندى مادديان هةية . لة هةر حالَدا مرؤظ لة ديتنى كردةوةى باش شاد و لة بينينى خراثكارى دلَطرانة ، ماوةيةك خؤشحالَ و سةردةميَك غةمناك دةبيَ ، كاتىً كةيلى هيواية و ئارةزوى لة شتيَكة و كاتيَكى تر بة ثيَضةوانة بة طشتى ضون هةست و حةز و ئارةزوةكانى بةشةر بيَ سنورة ، هونةر ئةم هةست و عةواتفة كؤ دةكاتةوة و لة رِيَطاي شكلَ و رِوالَةتى هةست ثيَ كراوة وة ، وةك :وتة ، دةنط و جوولة يان لة رِيَطاى كةرةسةى ترةوة دةردةبرىً . شيَعر ، مؤسيقا و وينةطرى هةر كاميان يةكيك لة دياردةكانى هونةرن . كة وابيَ ، دةتوانين بلَيَين : هونةر كةرةسةى كؤمةلآيةتى كردنى هةستةكانة وةيان وةك تؤلَستؤى ئةلَىَ : هونةر كةرةسةى طواستنةوة و تةشةنةى عةواتفة . لة طةلَكوو ثارضةيةك موزيك ليَ بدرىَ ، فةورى طشت هةستطةلي مؤسيقا ذةنى هونةرمةند دةضيَتة ناخى بيسةر و دةيانخاتة ذيَر كاردانةوةى خؤيةوة . بةم ضةشنة عةواتفى تاكى هونةرمةند ، دةبيَتة هةستيَكى كؤمةلآيةتى ، ويَنة طرى ، ثةيكةر سازى ، شيَعر و بينا سازيش لةم رِوانطةوة وةك مؤسيقان . ئيَستا كة تةعريفى هونةر ، واتة ليَك دانةوةى شيَوةطةلى ماددى هةست ثىَ كراو و دةور و نةخشى كؤمةلآيةتيةكةى ، يانى بة طشتى كردنى هةستطةلى تاكة كةسمان بؤ دةركةوت ، ثيَويستة بزانين كة طةشة و هةلَدانى هونةر ثةيوةندى بة ض عةوامليَكةوة هةية و تا ض رِادةيةك طةشةو هةلَدانى كؤمةلآيةتى كاردانةوةى لةسةر هةلَدان و ثوكانةوةى هونةر هةية . هونةر بة هةر شكلَ و شيَوةيةك ضاو ليَبكرىَ و لة نةزةر بطيرىَ ، بة شيَوةى رِاستةو خؤ يان نارِاستةوخؤ ، بة هؤى زنجيرةيةك ثةيوةندييةوة ئاكامى هةل و مةرجى ئابوورى و رادةى طةشةى كةرةسةى فةننى كؤمةلَطاية . بة هةر ئةندازةيةك ئةبزار و ئالاتى مؤسيقا لة ولآتيَك دا ثيَشكةوتووتر بيَت ، هةر بةو رِادةيةش بةرهةمة مؤسيقيةكةى كاملَتر و باشترة لة بةرهةمى مؤسيقاى ئةو ولآتانةى كة ئيَستاش لة كةرةسةكؤن وسوننةتيةكان كةلَك وةردةطرن. ئةطةر تا رِادةيةك لة كؤمةلَطاى سةرةتايى بةشةر دا ، هونةريَك سةرى هةلَدابىَ ، يةقينةن ثةيوةنديةكى رِاستةوخؤى لةطةلَ ثيَداويستى بة كردةوةى ذيانى ماددى دا بووة . كؤنترين هونةرةكان ضؤثى و مؤسيقا و شيَعرن. لة نيَو طةشت و هونةرةكاندا ، بيناسازى خاوةنى لايةنيَكى فةننى ترة و لة ئاكامدا ، ثةيرةوى بيناسازى لة ثيَداويستية مادديةكان روونتر و بةر ضاوترة . لة سةرةتا دا مةبةست لة دروست كردنى بينا تةنيا ثيَداويستي يةكى بة تةواوى ماددى بةشةر بووة ، مةعبةدةكانى يونان و تاقى طوتيَك لاسايى كردنةوةى بينا داريَنةكانى كؤنن كة بة تةواوى لةسةر ئةساسى ثيَداويستيةكى ماددى بينا كرابوو ، واتة عةينةن هةر ئةو بينايانةمان ، بة كةرةسة طةلىتر و قايمتر دروست دةكرد . هةلَبةت بة شيَوةى نا رِاستةو خؤ عةواملى ماددى ، بؤ نمونة عةواملى ئاينيش رؤلَى هةبوة . لةوانة طونبةد و منارة بةرزةكانى مزطةوتى موسلَمانان بؤ ئةوة بوة تا دةنطى بانطدةر باشتر بطاتة طويَى خةلَك . لة ئةدةبياتيش دا ئالَ و طؤرِى هةل و مةرجى ئابوورى بة باشى ئاشكراية . بةشيَكى بةر ضاو لة ئةشعاريَك كة لة سةردةمى ملوك ئةلتةوايفى دا وتراوة ، تةنيا لة مةدح وسةناى ئةميران و دةسةلآتداران دا بوة و بةشيَكى ترى هةر ضةند رِاستةوخؤ ملكةضى شةرايةتى مادى نةبووة ، بةلآم بة شيَوةى نارِاستةوخؤ مةحكومى سيستةمى ئابوورى ئةو سةردةمة بوة . لةطةلَ ئةوةشدا ثيَويستة بة ثيَى مةكتةبى ماترياليسم ، بلَيَين كة ئةو هونةرانةش بةش بة حالَى خؤيان بونةتة هؤى طةشةو تةكامولى ذيانى كؤمةلآيةتى و ثيَويستى سةرهةلَدانى نوسةرانيَكى وةك : تؤلستؤى ، تسواك ، طوركى ، سةمةد بيَهرةنطى و ماركيَز و زؤر كةسى تر ، واتة بةرهةمةكانى هونةرمةندانى سةدةكانى رِابردوو بونةتة سةرضاوةى سةرهةلَدانى بة سةدان مرؤظى هةلَكةوتةى وةك ئةمانة . بة طشتى ثيَويستة ئةوة بليَين كة ئةطةر تاريفى هونةر وةك تةعبيرى عةواتف ، بة ضةشنى ماددى هةست ثيَكراو ، و دةور و نةخشى كؤمةلآيةتيةكةى بة طشتى كردنى هةستطةلة تاكيةكان بزانين ، بةم شيَوةية خويَندنةوةى شيَعرةكانى سةعدى و مةولةوى و هاو قةتارةكانيان هةستى ئيَمة نابزويَنن . مةطةر ئةو كاتةى ئاستى بير كردنةوةمان تا سنورى سةردةمةكةى ئةوان بنيَنةوة دواوة و لة بير خؤمانى بةرينةوة كة لة ض سةردةميَك دا دةذين و طوىَ نةدةينة طرمةى ماشينى زةبةلاحى طةشةى ئابوورى و ئالَ و طؤرى كؤمةلآيةتى و ضاومان لة حاند ئةو شؤرشة نامؤ و سةر سورِ هينةرة فكرييةى كة ثايةى ماترياليسمى لة دنياى ، لة ، بارى ئابووريةوة ثيَشكةوتوى ، نويَى ثيَك هيَناوة .3:59 AM - 2006/11/29 - بۆ چوون
|
پێناسه
ئەدەبياتی کريکاری و بەرابری خوازانە دهسپێک زانیاری ئهلبۆمی وێنهکان ئهرشیڤ بیکه ماڵپهڕ من بیخه لیستی دڵخوازهکان بینش راديكال بینش راديكال 2 مارکسیزم حیزبی کۆمۆنیستی ئێران لۆگۆی وێبڵاگ بهڕێوه بهران گهڕان ڕۆژ ژمێر
دوا بابهتهکانی وێبڵاگ - تيبيني - ماركس: سانسؤر...."ئيسلامى سياسى".... ئیتر سهردانهکان : Powered By kurdblogger |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||